Τι είναι υπερηχογράφημα Β΄επιπέδου;

Τι είναι υπερηχογράφημα Β΄επιπέδου;

Ο λεπτομερείς Ανατομικός έλεγχος του εμβρύου στο 2ο τρίμηνο της κύησης με την χρήση του υπερήχου και σκοπός του είναι να ελεχθεί αν το μωρό σας αναπτύσσετε  φυσιολογικά. Τα περισσότερα έμβρυα είναι φυσιολογικά, ωστόσο κάποια έχουν προβλήματα, τα οποία μπορεί να είναι σοβαρά και θα πρέπει να γνωρίζουν οι γονείς, ώστε να πάρουν κάποιες αποφάσεις για την πορεία της εγκυμοσύνης και το μέλλον του παιδιού τους.

Πως γίνετε η εξέταση;

Γίνεται συνήθως από την κοιλιά.Ο ιατρός κάνει ορισμένες μετρήσεις, προκειμένου να ελέγξει την ανάπτυξη του καθώς, και την ανατομία του εμβρύου κατά συστήματα. Ο ιατρός προσπαθεί όσο το δυνατόν να εξηγήσει τι είναι αυτό που φαίνεται στην οθόνη κάθε φορά,ενώ υπάρχουν διαστήματα που μπορεί να είναι σιωπηλός,δε σημαίνει ότι συμβαίνει κάτι κακό αλλά η απαραίτητη συγκέντρωση του στην εξέταση. Μόλις ολοκληρώσει αυτό που κάνει, θα εξηγήσει τα υπερηχογραφικά ευρήματα του εμβρύου λεπτομερέστατα.

Σε ποια εβδομάδα της κύησης πραγματοποιείτε;

Πραγματοποιείτε μεταξύ της 18ης και 24ης εβδομάδος της εγκυμοσύνης. Ο λόγος που γίνεται σ’ αυτό το χρονικό διάστημα είναι ότι το έμβρυο έχει αναπτυχθεί ικανοποιητικά,έχει καλή θέση ώστε να είναι δυνατή η εξέταση του και  κατά δεύτερο  να μην ξεπεράσει την 24η  εβδομάδα που είναι και το νομικό όριο που επιτρέπεται η διακοπή της εγκυμοσύνης, σε περίπτωση που διαγνωστούν σοβαρές ανωμαλίες στο έμβρυο.

Συνήθως διενεργείται από την 20η ως την 22η της κύησης.

Ποιος ιατρός μπορεί να κάνει το υπερηχογράφημα του ΙΙ επιπέδου;

Το Υπερηχοχογράφημα β’ επιπέδου (όπως και η αυχενική διαφάνεια, λεπτομερής ηχοκαρδιογραφία, έλεγχος ανάπτυξης και Doppler εξέταση, βιοφυσικό)πρέπει να πραγματοποιείται από εξιδικευμένους υπρηχογραφιστές, που ασχολούνται με τον προγεννητικό έλεγχο, είναι πιστοποιημένοι από το Fetal Medicine Foundation (FMF) https://fetalmedicine.org/lists/map/certified/20-22-weeks-scan δηλαδή ότι είναι ικανοί να εκτελούν τις συγκεκριμένες εξετάσεις σωστά) και οι οποίοι συμμετέχουν σε συνεχή ετήσιο έλεγχο των αποτελεσμάτων τους για ανανέωση της άδειας τους και διατηρεί σταθερή την ποιότητα των υπηρεσιών του. Σε αντίθεση με το με το υπερηχογράφημα Ι επιπέδου που μπορεί να κάνει κάθε μαιευτήρας χωρίς κάποια εξειδίκευση και ανάλογη εμπειρία.

Τι βλέπουμε κατά την εξέταση ;

Η εξέταση πραγματοποιείται λαμβάνοντας συγκεκριμένες υπερηχογραφικές τομές, γίνεται κατά συστήματα, καλύπτοντας όλα τα ζωτικά όργανα όπως αυτές καθορίζονται από τα αντίστοιχα πρωτόκολλα του Ιδρύματος Ιατρικής Εμβρύου (Fetal Medicine Foundation-FMF) .Έτσι εξετάζονται με ξεχωριστές υπερηχογραφικές τομές στην ανίχνευση πιθανών ανωμαλιών του εμβρύου:

  • ΚΡΑΝΙΟ:η φυσιολογική οστική πυκνότητα και το σχήμα του κρανίου
  • ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ:αρχιτεκτονική δομή του εγκεφάλου,τα ημισφαίρια, οι κοιλίες και η παρεγκεφαλίδα
  • ΠΡΟΣΩΠΟ:οι φακοί των οφθαλμών, η μύτη και οι ρώθωνες,  άνω γνάθος και η σκληρή υπερώα, η κάτω γνάθος, η γλώσσα, ο φάρυγγας, τα χείλη, τα αυτιά και το προφίλ του εμβρύου
  • ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗ ΣΤΗΛΗ:η φυσιολογική οστική πυκνότητα και το σχήμα της σπονδυλικής στήλης και των λαγονίων οστών
  • ΤΡΑΧΗΛΟΣ-ΘΩΡΑΚΑΣ:ο τράχηλος και ο αυχένας, ο θώρακας και οι πνεύμονες
  • ΚΑΡΔΙΑ:oι τέσσερις  κοιλότητες της καρδιάς, το αορτικό τόξο, η  έκφυση της αορτής  και της πνευμονικής,η συμβολή αορτής με τη πνευμονική αρτηρία, η δεξιά υποκλείδιος, το μεσοκοιλιακό διάφραγμα,οι πνευμονικές φλέβες, φυσιολογική λειτουργεία ή ανεπάρκεια της τριγλώχινας και μιτροειδής βαλβίδας
  • ΚΟΙΛΙΑ:το κοιλιακό τοίχωμα, το στομάχι, ,το έντερο του εμβρύου,η χολή,το ήπαρ και η ηπατική φλέβα
  • ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟ:τα νεφρά, η ουροδόχος κύστη και τα γεννητικά όργανα
  • ΟΣΤΑ:οστική πυκνότητα και το σχήμα των οστών του βραχιονίου, της κερκίδας, της ωλένης, του μηριαίου, της κνήμης, της περόνης και οι κλείδες
  • ΑΚΡΑ:οι παλάμες και δάκτυλα χεριών, τα πέλματα και δάκτυλα κάτω άκρων

Πώς προκύπτει το αποτέλεσμα των πιθανοτήτων για το σύνδρομο Down;

Με το υπερηχογράφημα Β’ τριμήνου εκτιμούμε το μέγεθος της πιθανότητας και όχι τη βεβαιότητα να έχει το έμβρυο σύνδρομο Down(δηλαδή διάγνωση).

Ο προσδιορισμός των πιθανοτήτων στο Β΄ τρίμηνο γίνεται με βάση την παρουσία ή όχι ορισμένων υπερηχογραφικών ευρημάτων δηλαδή οι ελάσσονες ανωμαλίες ή δείκτες για χρωμοσωμικές ανωμαλίες που ακολουθούν:

  • Το πάχος της αυχενικής πτυχής.
  • Το βραχύ βραχιόνιο οστό.
  • Το βραχύ μηριαίο οστό.
  • Η υδρονέφρωση (αύξηση της ποσότητας των ούρων στις πυέλους των νεφρών του εμβρύου).
  • Η ηχογενής εστία (ηχογενής περιοχή στους θηλοειδείς μυς της καρδιάς).
  • Το υπερηχογενές έντερο (εντονότερη αντανάκλαση στην απεικόνιση του εντέρου με τους υπερήχους).
  • Αποκλίνουσα δεξιά υποκλείδεια αρτηρία
  • Απών ή υποπλαστικό ρινικό οστό
  • Κοιλιομεγαλία

.

  • Η ύπαρξη ενός ή περισσοτέρων δεικτών συνήθως δε συνιστά από μόνη της πρόβλημα, αυξάνει όμως την πιθανότητα να πάσχει το έμβρυο από κάποια χρωμοσωμική ανωμαλία. Αξίζει να τονιστεί ότι το υπερηχογράφημα Β΄ επιπέδου έχει χαμηλή ευαισθησία ανίχνευση χρωμοσωμικών ανωμαλιών, για παράδειγμα  το 40% των παιδιών με σύνδρομο Down να εμφανίζονται φυσιολογικά κατά την εξέταση αυτή. Η καλύτερη ανίχνευση για τις χρωμοσωμικές ανωμαλίες ΓΙΝΕΤΑΙ στην εξέταση της Αυχενικής Διαφάνειας στις  11-13 εβδομάδες 6 ημέρες. Οι διάφοροι υπερηχογραφικοί δείκτες του Β΄ επιπέδου θεωρούνται «ελάσσονες» και, αν είναι παρόντες, χρησιμοποιούνται μόνο για τον επαναπροσδιορισμό των πιθανοτήτων για χρωμοσωμικές ανωμαλίες, όπως αυτές προσδιορίστηκαν στο Α΄ τρίμηνο

Σε περίπτωση που ανευρίσκονται ένας ή περισσότεροι δείκτες ενισχύουν την πιθανότητα να υπάρχει χρωμοσωμιακή ανωμαλία και όχι ότι πάσχει το έμβρυο.

Σε περίπτωση που δεν ανευρίσκονται ένας ή περισσότεροι δείκτες, η πιθανότητα δε μηδενίζεται, αλλά απομακρύνονται οι υποψίες για τυχόν ύπαρξη χρωμοσωμικής ανωμαλίας.

Η διάγνωση γίνεται μόνο με την αμνιοπαρακέντηση στο δεύτερο τρίμηνο, με κίνδυνο για αποβολή 0,3% ή 1:400(ASUG). Αυτή η επεμβατική μέθοδος δεν αποτελεί μέρος της παρακολούθησης της εγκυμοσύνης και έτσι δε συστήνεται σε κάθε έγκυο, αλλά μόνον όταν υπάρχει η σχετική ένδειξη και η έγκυος επιθυμεί να προχωρήσει σε περεταίρω έλεγχο.

Πόσο αποτελεσματικό είναι το υπερηχογράφημα Β επιπέδου;

Κανένα υπερηχογράφημα όσο αναλυτικό και πλήρες να είναι, δεν μπορεί να αποκλείσει το σύνολο των ανωμαλιών και να εγγυηθεί τη γέννηση φυσιολογικού. Ο λόγος είναι ότι δε μπορεί να διαγνώσει το 20-30% των ανωμαλιών που μπορεί να υπάρχουν κατά την εξέταση ,επειδή  δε φαίνονται στο υπερηχογράφημα του ΙΙ τριμήνου και οι ανωμαλίες αυτές θα μπορούσαν να  εμφανιστούν υπερηχογραφικά  αργότερα στο 2ο ή και στο 3ο τρίμηνο. Έτσι κατά το αναλυτικό υπερηχογράφημα ΙΙ επιπέδου μπορεί να ανιχνευθεί κατά μέσο όρο το 70% των σοβαρών και το 45% των ήπιων ανατομικών ανωμαλιών του εμβρύου.

Ο ρόλος του Ιατρού

Η βασικότερη αρχή της ιατρικής είναι να προσπαθεί κανείς να κάνει καλό στον ασθενή και να αποτρέψει το κακό.

Ο ρόλος του γιατρού είναι να εξηγήσει στο τέλος της εξέτασης τα υπερηχογραφικά ευρήματα στους γονείς με όσο πιο απλό και όσο το δυνατόν κατανοητό τρόπο. Θα εξηγήσει και τους  κινδύνους που πιθανόν να ενέχονται σε μια κατάσταση η οποία έχει διαγνωσθεί, αλλά σε καμία περίπτωση δεν θα πάρει εκείνος την απόφαση για την αντιμετώπισή της. Αυτό θα το κάνουν οι γονείς όταν έχουν ολόκληρη την πληροφόρηση από τον γιατρό ο οποίος εκτέλεσε τον υπερηχογραφικό έλεγχο ΙΙ επιπέδου .

Η εγκυμοσύνη το φυσιολογικότερο πράγμα στον κόσμο, ενώ στη χώρα μας θεωρείται σχεδόν σαν ασθένεια. Πρόκειται για μια ιδέα που καλλιεργείται από τους γυναικολόγους για να δημιουργείται μια σχέση εξάρτησης με τους ασθενείς τους.

Έτσι οι γιατροί χωρίς την αντίστοιχη κατάρτιση και επιστημονική βάση, δεν μπορούν να αξιολογήσουν τα αποτελέσματα των εξετάσεων, όχι μόνο δε κάνουν καλό στους ασθενείς αλλά είναι και ζημιογόνες..

Γι’ αυτό δημιουργήθηκε ο δικτυακός τόπος (www.fetalmedicine.com) με τη λίστα των ονομάτων των γιατρών που έχουν εκπαιδευτεί, έτσι όταν για κάποια γυναίκα που ψάχνει για έναν καλά καταρτισμένο γιατρό να ξέρει που θα τον βρει.

Στο υπερηχογράφημα β΄επιπέδου μπορούν να αναγνωριστούν όλες ανωμαλίες σε ένα έμβρυο;

Παρά το ότι  αυτό το υπερηχογράφημα μας δίνει σπουδαίες πληροφορίες για το έμβρυο, πρέπει να γίνει κατανοητό, ότι δεν είναι δυνατό να εντοπιστούν όλες οι παθολογικές καταστάσεις

Κατά το αναλυτικό υπερηχογράφημα ανατομίας – Β΄ επιπέδου εξετάζεται  επίσης ο τράχηλος της μήτρας και η ροή του αίματος στις μητριαίες αρτηρίες. Με τον τρόπο αυτό μπορεί προσδιοριστεί ο κίνδυνος πρόωρου τοκετού λόγω ανεπάρκειας του τραχήλου, προεκλαμψίας και υπολειπόμενης σωματικής ανάπτυξης του εμβρύου που οφείλετε στη κακή αιμάτωση του πλακούντα και του εμβρύου κατ’επέκταση.

Διάρκεια εξέτασης  δεν μπορεί να είναι λιγότερα από 45 . Ο κος Κύπρος Νικολαΐδης ο πατέρας της εμβρυομητρικής, έχει σχολιάσει όταν ο χρόνος εξέτασης είναι 10-20 λεπτά η απάντηση του ήταν: <<δεν μπορεί κανείς να έχει εμπιστοσύνη σε αυτόν τον γιατρό>>.( http://www.tovima.gr/science/article/?aid=150640)

ΣΗΜΕΙΩΣΗ Οι περισσότερες σοβαρές δομικές ανωμαλίες του εμβρύου μπορούν να εντοπιστούν κατά τη διάρκεια του υπερηχογραφήματος Β επιπέδου. Ωστόσο, ένας σημαντικός αριθμός ανωμαλιών είναι πιθανόν να μη φανούν. Στη διεθνή βιβλιογραφία επισημαίνεται ότι μόνο το 50-60% των συγγενών ανωμαλιών μπορεί να διαγνωσθεί προγεννητικά. Αυτό συμβαίνει είτε γιατί κάποιες ανωμαλίες μπορεί να παρουσιαστούν αργότερα στην εγκυμοσύνη, είτε γιατί μπορεί να μην εμφανίζουν υπερηχογραφικά ευρήματα, είτε γιατί οι διαγνωστικές δυνατότητες της εξέτασης περιορίζονται από προβλήματα τεχνικής φύσεως (π.χ. περιορισμένη απεικόνιση λόγω αυξημένου σωματικού βάρους της εγκύου) κ.λ.π.

Ο παρακάτω πίνακας παρουσιάζει ενδεικτικά μια λίστα από συγγενείς ανωμαλίες και το ποσοστό αυτών που μπορεί να διαγνωστεί υπερηχογραφικά. Τα στοιχεία προέρχονται από την αντίστοιχη αναφορά του Βρετανικού Βασιλικού Κολλεγίου των Μαιευτήρων καιΓυναικολόγων (Ultrasound Screening for Fetal Abnormalities-Report of the RCOG Working Party, RCOG Press Jul 2000):

ΠρόβλημαΤί σημαίνει το πρόβλημαΠοσοστό που μπορεί να φανεί υπερηχογραφικά
Δισχιδής ράχηΑνοιχτή σπονδυλική στήλη90%
ΑνεγκεφαλίαΑπουσία του πάνω τμήματος του κρανίου99%
ΥδροκεφαλίαΕπιπλέον ποσότητα υγρού στον εγκέφαλο *60%
Μείζον συγγενής καρδιακή ανωμαλία25%
ΔιαφραγματοκήληΈλλειμμα στο μυ που χωρίζει το θώρακα από την κοιλιά60%
Εξόμφαλος/ΓαστρόσχισηΕλλείμματα του κοιλιακού τοιχώματος90%
Νεφρικές ανωμαλίεςΑπουσία νεφρών ή μη φυσιολογικοί νεφροί85%
Σοβαρές ανωμαλίες των άκρωνΑπουσία οστών ή πολύ κοντά άκρα90%
Εγκεφαλική παράλυσηΣπαστικότηταΔεν φαίνεται υπερηχογραφικά
ΑυτισμόςΔεν φαίνεται υπερηχογραφικά
Σύνδρομο DownΠερίπου 40% (αν όμως έχει προηγηθεί έλεγχος 1ου τριμήνου, φτάνει το 85-90%)

*Πολλές περιπτώσεις παρουσιάζονται αργά στην κύηση ή μετά την γέννηση

Στο τέλος της επίσκεψης θα παραλάβετε μία τρισέλιδη αναφορά και φωτογραφίες από όσα έχουν ελέχθει καθώς, και η διάρκεια του υπέρηχο από την αρχή έως το τέλος καταγεγραμμένο σε DVD.